Castelao ante Picasso

Castelao ante Picasso por Siro
Castelao ante Picasso por Siro

Cando Picasso mostrou o cadro Les demoiselles d’Avignon, que pintara entre os anos 1906 e 1907, provocou abraio e desconcerto mesmo entre os pintores vangardistas de París. Braque comentou: “Quere facernos beber petróleo e comer estopa”. Anos despois crearía con Picasso o cubismo. André Derain, un dos grandes do fauvismo, afirmou: “É a corda coa que rematará aforcándose”. Vinte anos despois, o coleccionista Jacques Doucet, propietario do lenzo, quixo doalo ao Louvre e non llo quixeron.

Non foi so Les demoiselles d´Avignon o que desconcertou a críticos e artistas, senón toda a obra innovadora. Aínda en 1946, Eugenio Dors publicaba o artigo ¡Adiós, Pablo Picasso!, no que expresaba a decepción polo que o xenial artista non chegaría a ser. Vinte anos despois, o pintor Vázquez Díaz, amigo na mocidade de Picasso e admirador seu, comentaba: “Qué pena que este hombre, al que yo admiro tanto, haya llegado a esto”E ante o cadro Muller con chapeo afirmou, indignado: “Aquí no sólo no hay dibujo, sino que ni siquiera hay gracia. Son bromas intolerables”.Ignacio Zuloaga, tamén amigo e admirador do primeiro Picasso, escribiu: “Picasso estaba extraordinariamente dotado para ser un gran pintor, hasta el momento en que se salió de la pintura para entrar en lo que se llama cubismo”.

Pois se pintores e críticos de tanto prestixio se viron superados pola creatividade de Picasso ata datas recentes, por que ía entendelo aquel artista provinciano que era o Castelao en viaxe de estudos por Europa, en 1921? Porén, cando, en 1977, Galaxia editou o Diario 1921 apareceron en Galicia críticos e amantes da Arte alporizadísimos -tanto que un crítico chamou a Castelao “artista reaccionario” nun programa da TVG-; e desde o antigaleguismo aproveitouse a ocasión para “desmitificar” a Castelao e tachalo de ignorante.

Galaxia editou o Diario 1921, no que Castelao anotou o que pensaba e sentía na viaxe por Europa, bolseiro da Deputación de Pontevedra para estudar a arte do gravado, porque os comentarios e os debuxos que foi facendo cada día converteron o orixinal nuha xoia que cumpría dar a coñecer nun libro. Pero o que Castelao escribía no Diario era para el e, aínda así, cando fala de Arte faino coa humildade e rigor: “Aínda sabendo que isto que escribo é para min só, non quixera pór enriba dun papel un xuizo que non fose exacto. Ademáis eu non teño cultura abondo para estar influído polo lugar común e prefiro agardar máis tempo antes de dicirme a min nada”.

Pois non; aquel diario non foi para el só porque entramos a saco na intimidade do autor e fixemos públicas as súas reflexións, as súas dúbidas e os seus medos. Pouco antes de morrer, Miguel González Garcés dixérame:“Resulta incomprensible que Castelao non entendese a Picasso porque eu coido que tiñan a mesma sensibilidade”. Sorprendeume aquela observación porque o mesmo pensaba eu; pero o certo é que non o entendeu, coido que por dous motivos: por falta de experiencia como espectador –o de espectador de arte é un oficio que se aprende vendo moita-; e porque o seu estado de ánimo non era o axeitado para pousar unha ollada positiva en debuxos e pinturas que o escandalizaban. Aquel home doente de saudades, que entraba nas igrexas para chorar; aquel puritano que nunca debuxara un espido feminino e vía os de Picasso “con todos os pelos” andaba arrepiado por un París, que lle parecía a nova versión de Sodoma e Gomorra.

Si, é certo; Castelao non entendeu a Picasso, pero que ninguén se engane. Castelao posuía unha exquisita sensibilidade artística e o Diario 1921 está cheo de xuízos atinados que os seus detractores non percibiron por pura ignorancia. Cando di, socarrón: “Xa sei o que é o dadaísmo. O dadaísmo non é nada; o dadaísmo é facer nada con nada e é peor que nada”está adiantándose en 25 anos a Grosz, o gran debuxante alemán que fora responsable de publicidade do movemento Dadá e deixou escrito nas Memorias: “Moitos críticos, encirrados en seguir a moda, eloxiaban esta bulra e comentaban as pezas moi en serio. Só o pobo chan, o que non entende de arte, reaxía dun xeito normal e dicía que as obras de arte dadaísta eran unha merda. E tiñan toda a razón”.

Desde o asombro e o respecto, Castelao entendeu cada vez mellor a Van Gogh, Cézanne, Gauguin, Beckman,  Franz Marc, Redon, Van Dongen…  Gorentouse coa colectiva de artistas rusos vencellados ao teatro, que lle pareceu a máis interesante de cantas vira na súa vida, e eloxiou a Leon Bakst, Alexandre Benois, Eugéne Chiriaeff, Nathalie Gontcharova, Alexander Jacovleff, Nicolás Remisoff …, que aínda non eran coñecídos. Tamén valorou a habelencia de Max Klinger coa plumiña e a augada; o talento e a creatividade de Arnold Böcklin. En Bélxica descubriu a Franz von Lenbach, e gustoulle; e en Berlín a Fran Von Stuck, que lle causou gratísima impresión…

Non, Castelao non era cego para a arte e ao volver a Pontevedra escribiu: “Aprendín moito en París sen perder unha migalla sequera das miñas ideas. O esquelete da miña arte gañará moito con esta viaxe”.

¿Te gustó este artículo? Compártelo

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on pinterest
Pinterest
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Deixa un comentario