Riscos: Antón Fraguas

Antonio Fraguas por Siro

O Día das Letras Galegas dedícase este ano ao etnógrafo Antón Fraguas Fraguas, figura relevante na cultura galega e persoa queridísima pola súa bonhomía. No ano 1997 entrvisteino e caricaturiceino para a sección Riscos, que eu facía semanalmente en La Voz de Galicia. Coido que a conversa e a caricatura permiten coñecer a rica personalidade deste home todo humildade e bo, boísimo humor.

Entrevista a Antonio Fraguas no ano 1997: “O tempo non é para matalo, senón para vivilo”

-¿Que idade ten, don Antón?

-Se chego alá, o 28 de Nadal farei 92 anos.

-Levaríalle tempo facelos.

-Non tal. Chégase moi axiña. Mire, dixéramo Xulián Marías e dixera ben: “A partir dos 50, sempre é Nadal”. Certo. Hai ano e medio apaguei 90 candeas e parece que foi onte. O tempo voa.

Para acadar a súa idade ¿que é mellor: unha boa saúde ou unha mala saúde de ferro?

-Unha saúde intermedia. A trécola está en non facerse notar moito. Eu tívenlle as miñas cousas, non crea. Por ter, ata tiven a sarna e outro mal que seica viña de Cuba e chamábanlle o gusto cubano.

-¿Cando somos vellos? ¿Quizais cando sentimos máis nostalxia do pasado ca ilusión polo futuro?

-Cando nos asinan o certificado de defunción, que tampouco é cousa grave. Como dicía o bombeiro de Santiago, “despois de todo, morrer non é ningunha vergonza”.

Pero é verdade que mentres hai ilusión, hai vida, de aí que non me sinta vello de todo, porque eu non a perdín. Aínda vou ás xuntanzas do Museo do Pobo Galego e a algunhas da Academia, publico algún artigo en Galicia e Portugal, dou de cando en vez unha conferencia… E así, ímola andando.

Nostalxia do pasado non lle teño moita, que vivín cousas horrorosas.

Seica aborrece o aceite de ricino.

-Aborrezo, si señor; por poderosísimas razóns.

¿Fixéronlle beber moito?

-Non, moi pouquiño, pero como humillación foi abondo.

¿Como recorda aquel mal trago?

-Eu era profesor de Xeografía e Historia no instituto da Estrada, e co grupo galeguista da vila fixeramos a campaña do Estatuto. Ao se producir o Alzamento viñeron uns falanxistas de fóra e con varios mozos, algúns deles ex alumnos meus, organizaron a represión. Primeiro déronnos o ricino e logo mandáronnos borrar con cepillos e sosa viva todas as pintadas de ESTATUTO SI, que fixeramos no chan, arredor da fonte e noutros lugares concorridos. Os rapaces da vila, por me favorecer, na vez do cepillo e a sosa metéronme nas mans unha bandeira, que sería a falanxista, digo eu. Tiñamos que ir cantando o Cara al sol, pero como eu non o sabía, trabucábame e díxome un deles: “Non cante, don Antonio, non cante; deixe”.

Despois daquelo foi expulsado do ensino.

-Suspendido de empleo y sueldo, dicía o decreto. Cabo dun ano puxen escola en Santiago, unha pasantía, e tiven a satisfacción de contar entre o alumnado con moitos rapaces da Estrada.

-Ese sería un dos días máis tristes da súa vida. ¿Cal foi o máis ledo?

-O día que gañei a cátedra no ano 50. Tivera que enfrontarme non só ás probas oficiais, senón tamén á denuncia doutro opositor, que me acusou ante o presidente do tribunal de ser politicamente peligroso.

¿Érao?

-¡Que había de ser! Perigoso podo resultar agora, que ando con bastón, “arma contundente e arreboladiza”, segundo algúns diccionarios; pero politicamente sempre fun un liberal, un demócrata. Por eso non me gosta recordar o horror da  Guerra Civil e da longuísima posguerra, que cambiaron a miña vida por completo. Dóeme a alma.

¿Poden algunhas persoas cambiar o noso destino?

-Poden. Mire, Montero Ríos puido cambiar o destino de meu pai cando lle dixo á miña avoa -que cada quince días lle levaba o queixo á casa-: “Gregoria, trae o rapaz a Pontevedra, que eu fágocho mestre de escola”. Pero miña avoa non quixo, porque meu pai xa empezara a traballar de canteiro. O meu destino cambiouno o mestre que falou cos meus pais para que fixesen un esforzo e me desen estudios, e convenceunos. 

¿Unha encrucillada?

-Ás veces si, porque o destino pode depender do acerto ou desacerto no camiño que se escolla. Hai camiños sen retorno.

¿Un libro?

-Home, Os camiños da vida, de Otero Pedrayo; a poesía de Rosalía, os versos de Pondal…, todo eso engaiola e pode servir de guía.

Falando de libros e de guías, se vostede escribise outra Divina Comedia, ¿a quen escollería como guía?

-A Otero Pedrayo, sen dúbida. Unha das cousas que máis sentín foi non poder asistir á súa cátedra, polo que tiña de sabio e de boísima persoa; pola súa oratoria esplendorosa, con toda a fantasía do mundo.

Foi a gran figura da Xeración Nós.

-Eu coido que si. A gran figura dunha gran xeración, que estaba a facer moitas cousas importantes. ¡Canto non melloraría o país se a guerra non esmagara o seu labor!

Vostede, que andou toda Galicia, ¿viu algunha vez a Santa Compaña?

-Eu non, pero Xosé María Castroviejo si. Dixéranlle por onde ía pasar unha noite e alá foi. Aínda que era home valente e destemido, tomou unha copiña ou dúas para temperarse, e viuna. Contouno el e haino que crer.

Vexo que conserva íntegro o sentido do humor.

-Si, o humor si. A vida vai en serio, sabe, e haina que condimentar cun chisquiño de humor. Fíxeno sempre, nas clases, nas conferencias, nas conversas privadas, e comprobei que a xente o agradece.

¿Vale moito a experiencia?

-A min paréceme que non. As únicas que valen son as malas.

Dicía Campoamor que “a experiencia é un sabio feito a tropezóns”.

-E así é. A experiencia é unha materia difícil. A máis dura penso eu.

¿Que é o máis difícil de conseguir ao longo dunha vida?

-Aproveitar o tempo. Hai que rexeitar a expresión matar o tempo, porque o tempo é para vivilo, non para matalo. Xa se sabe: vita brevis est.

¿Pódese traducir iso por “a vida é unha breva”?

-Non a é para ninguén. A traducción é a que é. Por moitos anos que se teñan, a vida é breve. Pero voulle dicir unha cousa: eu o tempo aínda o fun aproveitando; o que non conseguín -velaí o meu gran fracaso- foi ser ben ordenado. ¡Nada, niso son un desastre total! Ás veces teño que escribir tres veces o mesmo artigo, porque perdín os dous primeiros.

¿Prefere que lle chamen sabio ou bo?

-Prefiro que me chamen bo, porque sabio nunca fun.

Pero bo, si.

-Medianamente bo. Procurei axudar a quen puiden, e nunca pedín para min.

¿Te gustó este artículo? Compártelo

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on pinterest
Pinterest
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

2 comentarios en “Riscos: Antón Fraguas”

  1. Moi bo artigo e Siro reflicte a Alma de Antón Fraguas.
    Méritos compartidos de Don Antón e o amigo Siro.
    Apertas

Deixa un comentario

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.