Puntadas sen fío: Iconografía da Paixón

Puntadas sen fío: Iconografía da Paixón por Siro
Puntadas sen fío: Iconografía da Paixón por Siro

Sen dúbida, o relato evanxélico da Paixón de Cristo inspirou aos artistas plásticos as mellores obras durante quince séculos. Porén, na variedade de asuntos tratados, hai dous que me producen sensacións enfrontadas: o do Cristo Pelícano, que non me gusta nada; e o do Cristo da Paciencia, que me gusta moitísimo. O primeiro apareceu no século IV, cando os doutores da Igrexa deron creto á lenda de que se o pelícano non ten que dar de comer aos fillos, racha o peito a picotazos e aliméntaos co seu sangue. De aí a relacionalo co Cristo que se inmolou na cruz e deunos o seu sangue salvador había un paso, e deuse. Por se a lenda non era desatinada e macabra abondo, creouse outra versión máis estarrecedora: opelícano mata aos fillos e tres días despois, cheo de remorsos, abre o peito, verque sobre eles o seu sangue e devólvelles a vida. Por incrible que pareza, foi a que San Agustín deu no sermón ao pobo de Hipona, no tempo pascual do ano 395. A fe non move montañas, pero trágaas, deglúteas; e o pelícano, convertido en emblema moral e símbolo eucarístico, ilustrou códices e apareceu en sagrarios, vitrais, pintura e escultura. Para maior despropósito, os artistas, que nunca un pelícano viran, representárono cun paxaro que se lle parece como un ovo a unha castaña.

Non estou a dar a matraca cunha iconografía obsoleta, porque, en 2005, Benedicto XVI agasallou aos bispos participantes no Sínodo sobre a Eucaristía cun anel de ouro que reproducía a imaxe do Cristo Pelícano; e no mesmo ano presentouse nas Xornadas Mundiais da Xuventude, en Colonia, o espectáculo multidisciplinar Pelícano, de xoves artistas polacos que recordaban no escenario a dez mártires católicos do século XX. O éxito foi extraordinario e non me sorprende. A arte válese da ficción para contar grandes verdades; por iso cada obra de arte é un pequeno milagre.

O Cristo da Paciencia naceu na arte centroeuropea do século XIV e axiña serviu de modelo aos imaxineiros e pintores da cristiandade toda. Representa a Xesús no Gólgota, á espera de ser crucificado, sedente, cun cóbado apoiado no xeonllo e a cabeza na man. As máis das imaxes son esculturas, a cada cal máis conmovedora; pero a miña preferencia é para un lenzo atribuído a Stanislaw Samostrzelnik, monxe cisterciense e pintor polaco do século XVI. A ollada de Xesús é tan expresiva, que leo nela unha interrogante: -Pero, outra vez? E a imaxe lévame ao Antonio Machado canso de Cristos crucificados, agónicos, arrepiantes; aos que o pobo andaluz canta cada primavera, pero non el na súa Saeta: “¡Oh, no eres tú mi cantar!/ ¡No puedo cantar, ni quiero/ a este Jesús del madero,/ sino al que anduvo en la mar!”. A mar de Galilea, si; agora en perigo de secar.

Que Antonio Machado non puido, nin quixo cantar a dor, a agonía, a morte do Nazareno, vese noutro poema que titulou Pascua de resurrección, que comeza: “Mirad: el arco de la vida traza/ el iris sobre el canto que verdea./ Buscad vuestro amores, doncellitas/ donde brota la fuente de la piedra”. E máis adiante: “¡Oh, celebrad este domingo claro,/ madrecitas en flor, vuestras entrañas nuevas!”

Un canto á vida que nace, á ledicia de vivir. Versos preciosos en tempo de pandemia.

¿Te gustó este artículo? Compártelo

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on pinterest
Pinterest
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Deixa un comentario

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información. ACEPTAR

Aviso de cookies