Puntadas sen fío: O urinario de Duchamp e Arco

O urinario de Duchamp e Arco por SiroNo ano 2004, cincocentos expertos, críticos e artistas consultados pola Galería Tate de Londres consideraron o urinario de Marcel Duchamp a obra máis influínte nas artes plásticas do século XX. Os manuais de arte contemporánea informan de que Duchamp presentou o urinario, co título de A fonte e o pseudónimo R. Mutt, á mostra organizada en 1917 pola Sociedade de Artistas Independentes de Nova York, pero non é certo. A fonte era da súa amiga a baronesa Elsa von Freytag-Loringhoven, poeta, pintora e escultora dadaísta, e Duchamp non reclamou a autoría mentres ela viviu.

O dadaísmo nacera un ano antes no café Voltaire de Zúrich, nunha reacción dos artistas contra a Primeira Guerra Mundial. Se a lóxica e a razón levaran o mundo á loucura, a arte debería ser ilóxica e irracional. Malia a calidade incuestionable dalgúns integrantes do grupo, o gran debuxante alemán George Grosz, responsable de propaganda do grupo de Berlín, comenta na autobiografía: «A xente acudía ás exposicións e ría e dicía que aquilo era unha merda. Tiña razón. Era unha merda».

Dadaísta foi o ballet Parade, estreado por Sergei Diaghilev con grande escándalo en París, en 1917, con música de Satie, libreto de Cocteau e decorados e figuríns de Picasso. Non obstante a icona do dadaísmo é o urinario co que aquela provocadora esquecida, morta na soidade e na pobreza por inhalación de gas, abriu a porta á chamada arte conceptual. Calquera obxecto pode converterse en arte se o artista o concibe como tal. Realmente, os verdadeiros artistas son os comisarios das exposicións, que os admiten ou rexeitan, deciden a súa localización e crean a obra global. Nos catálogos das Mostras Unión Fenosa, celebradas na Coruña nos anos noventa, temos varios exemplos dos despropósitos aos que pode levar a arte conceptual: unha escultura exposta coas madeiras de protección, un traballo escolar dunha nena de poucos anos, unha broma de varios amigos dispostos a demostrar que o xurado tragaba todo…

Naturalmente, debuxar, pintar, modelar, esculpir, son habelencias propias de artesáns que non interesan ao artista conceptual. Iso explica a proliferación de lenzos pintados con cores que se matan e de esculturas con formas horrendas. A imperfección pode ser positiva na obra de arte, cando é buscada. Seoane debuxou as Figuracións e os Retratos de esguello con aparente torpeza. Todo é imperfección, pero o espectador sensible sabe cal é gato e cal é lebre.

Para min a obra presentada a Arco co título Presos políticos é gato, como tantas outras; pero se a galería que a presentou entendeu que era lebre, non debeu acceder ás presións da organización para que a retirase. Cando Elsa levou A fonte á mostra da Sociedade de Artistas Independentes de Nova York, o xurado non a admitiu e Duchamp, que era un dos membros, dimitiu. «O concepto é o concepto». Xa o dixo Manquiña.

¿Te gustó este artículo? Compártelo

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on pinterest
Pinterest
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Deixa un comentario

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.