Puntadas sen fío: Castelao, Antón Fraguas e eu

Castelao, Fraguas e Siro
Castelao, Fraguas e Siro

En 1975 conmemorouse o vinte e cinco cabodano de Castelao con incontábeis publicacións e actos culturais en toda Galicia. Foi unha gran celebración colectiva, na que a contribución cidadá sería hoxe inimaxinable. En Ferrol houbo unha mesa redonda na que participamos Antonio FraguasRamón Piñeiro e eu. Fraguas tiña 70 anos, pero aparentaba máis, porque quería aparentar máis; tamén quería ser o paisano máis paisano de Cotobade e exercía como tal. A presenza de vello aldeán facíao entrañable, e cando aquela tarde empezou a contar qué pasaría se Castelao entrase no salón, co paraugas no brazo, ollando á xente cos ollos cegatos e saudando aos máis próximos cun apertón de mans, o auditorio entregóuselle.

Fraguas e Piñeiro foran amigos de Castelao e describírono como home e como galeguista; eu expliquei como un rapaz de Rianxo chegara a se converter en «el más europeo de los dibujantes españoles», en palabras de José Francés, o crítico de arte creador dos Salóns de Humoristas en Madrid. Por primeira vez falei da revista satírica alemá Simplicissimus e do debuxante noruegués Olaf Gulbransson, que tanta influencia exerceu en Castelao, e ilustrei a intervención con numerosas diapositivas. Fraguas estaba entusiasmado. Fora alumno de Castelao no instituto de Pontevedra e vírao debuxar. «Non sabe -dicíame- canto me teño preguntado onde aprendería aquel home a facer liñas tan xeitosas! Vaia, vaia. Así que o noruegués Olaf Gulbransson…». Piñeiro ría e non se estrañaba, porque xa tiña o meu texto para publicalo no número 47 da revista Grial, dedicado a Castelao. Entón Fraguas fíxome una pregunta:

-E como chegaría Castelao ao Gulbransson?

-Eu non o sei -respondinlle-, pero niso ando

E andei, e en 1979 tiña a resposta: Castelao chegara aos debuxantes de Simplicissimus polo escritor cubano Bernardo G. Barros, autor do manual La caricatura contemporánea. Conteino en Grial, nun ensaio que titulei Simplicissimus, Gulbransson e Castelao, coa satisfacción do deber cumprido. Tres anos despois Valentín Paz Andrade publicaría o libro Castelao na luz e na sombra e nunha nota a pé de páxina tacharíame de argalleiro con argumentos sen xeito, que rebatín en Grial. Pediume desculpas e a segunda edición saíu sen a nota, pero a experiencia amoucárame e deixei que outros afondasen na relación de Castelao con Bernardo G. Barros. En 1997, mentres entrevistaba e caricaturizaba a Fraguas para La Voz de Galicia, conteille algo do que os estudosos deberían atopar, e el, que era un santo, poñía cara de malo, sinalábame co índice e animábame:

-Non agarde por ninguén! Publíqueo vostede!

Tiña que facelo porque a teoría que Castelao expón na conferencia «Humorismo. Dibuxo Humorístico. Caricatura é de Barros», e varias viñetas humorísticas, algún debuxo de guerra e ata o cartel do Estatuto están inspirados en debuxantes deL’Assiette au beurre. Todo é explicable, pero esa información, manexada polo antigaleguismo, permitiría acusar a Castelao de plaxiario. Publiquei o libro en castelán, en 2016, coa xenerosa axuda de Victoria Carballo-Calero, e en galego, en 2018, co título Castelao na arte europea. Recibiu o premio no apartado de Divulgación Cultural na recente Gala do Libro Galego e, naquel momento, debinllo dedicar a Antonio Fraguas; pero faltáronme os reflexos. Fágoo agora, da forma máis sentida.

¿Te gustó este artículo? Compártelo

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on pinterest
Pinterest
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Deixa un comentario

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.