Riscos: Xosé Neira Vilas

Neira Vilas

No ano 1997 empecei a publicar en La Voz de Galicia, con periodicidade semanal, unha serie de entrevistas a galegos e galegas coñecidos pola súa actividade profesional (Riscos). Hoxe recupero do baúl dos recordos máis queridos a entrevista a Xosé Neira Vilas.

Xosé Neira Vilas
Xosé Neira Vilas

Aos vinte anos emigrou para poder estudiar e descubriu Galicia na Arxentina. Non está de volta de nada e segue a traballar pola cultura galega desde a investigación e a creación literaria.

Din que coa idade aumentan as dúbidas.

-É certo. Recordo a Luís Seoane nos últimos anos, cando dicía que lle custaba máis traballo crear, e a min estame pasando o mesmo. Fóra da actividade artística ou literaria non só medran as dúbidas, senón tamén o escepticismo, aínda que eu converto dúbidas e escepticismo nun optimismo activo e creador. Non me quedo na frustración.

-E que tamén nos facemos máis tolerantes.

-Coido que si. Hai uns principios e comportamentos éticos irrenunciabeis, pero, fóra deso, a idade fainos máis comprensivos e indulxentes ante o xénero humano.

-Daquela, tiña razón o coxo cando berraba: “Non corrades, que é peor”.

-Claro que tiña razón, pero cando un é novo sente a necesidade de correr e ata que se teñen os anos enriba non nos decatamos de que eso pode ser peor.

-¿Cando madurou vostede?

-Pouco a pouco, porque a madurez é coma unha maciñeira e xa se sabe que non todas as mazás madurecen a un tempo. Aos vintecinco anos souben que tiña certas zonas de madurez; para acadar outras houben de esperar os corenta e cincuenta e é posible que en certos aspectos teña que seguir madurando, pero non me importa; prefero pasar por inxenuo a ser pillabán.

-No fondo, ¿non teremos sempre a mesma idade? ¿Non seremos sempre nenos?

-Eu que sei. Desde logo, a idade biolóxica e o envase corporal non corresponden á idade interior. Eu son por dentro moito máis novo do que din o calendario e a pel. Aínda que me gosta moito evocar, recordar e facer memoria, estou cheo de proxectos, e un home non é vello mentres ten proxectos. Teño tantos que a vida non me vai dar para realizalos todos. Por outra parte, resérvome o dereito de soñar -enténdase soñar cos pés na terra, porque vivimos nun mundo encerellado, no que non nos podemos permitir estar nas nubes-, pero soñar á fin.

-O día que foi recibido doutor honoris causa pola Universidade da Coruña, ¿non se sentiu un rapaz?

-Era un pouco neno, si. Era como un xogo que eu asumín con moita seriedade e con moita gratitude, porque neste país que foi viveiro de emigrantes, os emigrantes non suman, restan. Sempre lle agradecerei á Universidade da Coruña aquel acto, que eu interpreto como un recoñecemento a cantos saímos de Galicia polos camiños do mundo; unha demostración de que existimos e de que se conta con nós.

-¿Que memoria garda do neno labrego que foi?

-Hoxe vexo estas leiras, as viñas, os apeiros, o río, e recordo nídiamente os meus traballos de rapaz labrego ata os dezaseis anos, cando pasei á oficina dunha serra. Recórdoos tan ben, que podería repetilos coa mesma habelencia. E ás veces fago a proba.

-¿E de que cor é a súa infancia?

-Verde, co verdor deste val espléndido. A miña foi unha infancia pobre, con administración moi rigorosa e con carencia de todo, pero, a pesar deso, moi vital. Os rapaces iamos a pé ó Pico Sacro e ás romarías, cantando polos camiños; xogabamos a mil xogos divertidos e faciamos os nosos xoguetes. Aos catorce anos tellamos unha casa sen rematar e convertémola en teatro para nos divertir e divertir aos veciños. Faciamos obras en galego, cobrabamos a entrada e cos cartos alugabamos unha banda de música para arranxar unha festa. A infancia fica vivísima en min e non como unha etapa triste.

-Vostede é un home que sofre polos que sofren.

-Verdadeiramente dóeme a dor humana. Dóenme, sobre todo, os nenos castigados, analfabetos, explotados, abandonados, que se converten en delincuentes para sobrevivir ou que morren de enfermidades curabeis. Dóeme a fame de moitos cando hai tanta riqueza nuns poucos. E dóeme non poder facer nada, porque, escribindo, non se chega máis aló da denuncia.

-Eso levouno a comprometerse politicamente.

-Mellor diría a comprometerme ideoloxicamente ou solidariamente, porque nunca militei en ningún partido. Posicioneime incuestionablemente cos que sofren e quixen ser a súa voz a través da miña acción e da miña obra.

-A min paréceme tamén un militante activísimo do galeguismo.

-Sen carné tamén, pero sen dúbida. Eu descubrín Galicia en Bos Aires cos meus mestres e amigos Seoane, Dieste, Blanco Amor, Lorenzo Varela, Suárez Picallo… Alá pasei doce anos de activismo cultural galeguista, que me levou a colaborar en distintas publicacións e na radio; a participar na creación das Mocidades Galeguistas e na organización do Primeiro Congreso da Emigración Galega, a fundar con Anisia a distribuidora do libro galego e despois a editorial Follas Novas… Daquela souben que Galicia sería para min un deber de por vida.

-Pero no ano 61 marchou a Cuba e aló non había o mesmo ambiente.

-Non o había, pero coa colaboración de Anisia, sempre tan importante, creamos a sección galega no Instituto de Literatura e Lingúística da Academia de Ciencias, que dirixín sen percibir ningún tipo de remuneración durante vintedous anos. Foi a primeira vez que desde un organismo oficial estranxeiro se estudiou a presencia da emigración galega, e daquela iniciativa naceu o fondo bibliográfico e o traballo de investigación máis importante de América. Tiñamos relación con moitas universidades europeas e foron numerosas as teses de doutoramento que aló se prepararon. Nos anos setenta, por xestións da sección, ensinouse lingua e literatura galega nas universidades de Leningrado e Leipzig. Na universidade Carlos Marx de Leipzig había 500 estudiantes de portugués con galego como materia obrigada e 2.000 de español como materia optativa. Inscribíronse todos.

-A outra tarefa que se impuxo foi darnos a coñecer a Galicia emigrante.

-Asumín como compromiso facer xustiza a persoas e feitos da nosa emigración en América, especialmente en Cuba e na Arxentina, descoñecidos ou esquecidos en Galicia. Foi un labor de investigación e sistematización ao que dediquei trinta e nove anos, postergando en boa medida a miña literatura de ficción. Coa próxima publicación de libro “Galegos que loitaron pola independencia de Cuba”, pecharei a serie e volverei á narración breve, que é o meu xénero preferido, e quizais tamén á poesía. Quen sabe.

(Publicada en La Voz de Galicia dentro de la serie de entrevistas “Riscos” en 1999)

Deixa un comentario

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información. ACEPTAR

Aviso de cookies