Ramón Piñeiro e Koldo Michelena

Ramón Piñeiro
Ramón Piñeiro

Quérovos falar dunha amizade, dunha extraordinaria amizade entre dúas persoas extraordinarias; dous homes con grande vocación cultural que, por un imperativo ético se comprometeron políticamente na oposición ao franquismo cando máis perigoso era facelo: o galego Ramón Piñeiro e o vasco Koldo Michelena.

Piñeiro pertencera de rapaz ás mocidades do Partido Galeguista e o 25 de xullo de 1934, con 18 anos, participara no chamado Mitin das Arengas, na praza da Quintana en Compostela, con Castelao, Alexandre Bóveda, Otero Pedrayo, Suárez Picallo e outros dirixentes. Volvería facelo en 1935.

Polos amigos asasinados, exiliados e represaliados, Piñeiro comprometeuse consigo mesmo a dar continuidade ao seu labor; e, ao rematar a guerra civil, mentres estudaba Filosofía e Letras en Santiago, tentou reconstruír o Partido Galeguista. Ía en coche de liña dunha cidade a outra, sen cartos, alimentándose só das castañas pilongas que levaba nos petos; ata que enfermou dunha úlcera de estómago. Piñeiro era o apóstolo do galeguismo e así o viron os compañeiros, que, en 1945, reconstruían o partido e o nomeaban secretario político.

Desde entón o Partido Galeguista, representado por Piñeiro, participou nas reunión con outros partidos españois e cos nacionalistas vascos e cataláns para que despois da victoria aliada na Guerra Mundial e da caída do réxime franquista, Galicia non poidese ser marxinada.

Nesa estratexia hai que entender a esixencia do Partido galeguista de que no goberno no exilio houbese un ministro galego e que fose, ademais, galeguista. O goberno presidido por Giral entendía que si debería haber un ministro galego e pensaban en Portela Valladares, por razón de prestixio internacional e por amizade con outros membros, especialmente co presidente; pero Piñeiro pasou clandestinamente os Pirineos en marzo do 1946 para defender a candidatura de Castelao, que, finalmente, foi o elixido.

Á volta foi detido nun café de Madrid, nunha reunión clandestina con representantes da Alianza Nacional de Forzas Democráticas. Con el caeron os irmáns Cesáreo e Camilo Saco e o vasco Koldo Mitxelena, do PNV.

Ao se producir a sublevación militar do 18 de xullo, Koldo Michelena entrara nun batallón do Euzko Gudarostea, polo que foi acusado de rebelión militar nun xuízo sumarísimo e condenado a morte en setembro de 1937. A pena seríalle conmutada pola de 30 anos, dos que cumpriu cinco. En Madrid simultaneou, como Piñeiro, os estudos coa actividade política, compartindo a mesma pensión e empezando una amizade fraternal que duraría toda a vida.

Despois da detención, Piñeiro entendeu que, por ser o único sen antecedentes policiais, tiña que declararse responsable da propaganda que a policía atopara na redada, e así o fixo, polo que foi condenado a seis anos de cárcere e Michelena a dous. Koldo Michelena falou sempre con admiración de Piñeiro, no que salientaba a grande intelixencia e a valentía.

En 1948 saíron en liberdade e as súas vidas seguiron camiños moi diferentes. Michelena adicouse á universidade e chegou a ser un mestre no coñecemento do indoeuropeo, disciplina na que foi catedrático na Universidade de Salamanca.

Piñeiro, desde a Editorial Galaxia e, sobre todo, desde a mesa camilla do seu gabinete na rúa Xelmírez, 15, en Compostela, adicouse a manter viva a conciencia galega da xuventude, contra a presión da política centralista do franquismo.

Pero aínda volverían os amigos a coincidir en tarefas importantísimas para ambos. Exprésao moi ben o tríptico das Xornadas celebradas na sede do Consello da Cultura Galega e no Centro Ramón Piñeiro:
“Un e outro viviron intensamente os tempos da transición democrática, axudaron de xeito decisivo a que os seus territorios se constituísen en autonomías e loitaron sempre a prol das linguas galega e éuscara”.

Ao se cumprir o centenario do nacemento de tan notabeis personalidades, os gobernos galego e vasco decidiron homenaxealos en Donostia, no pasado mes de setembro, e en Compostela, os pasados días 10 e 11.

Eu só puiden asistir á sesión matinal da interesantísima xornada inaugural, para participar nunha mesa redonda conducida por Andrés Torres Queiruga, con Alfredo Conde e Marina Mayoral.

Velaí o texto da miña intervención.

Programa das Xornadas.

Deixa un comentario

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información. ACEPTAR

Aviso de cookies