Fraga en caricatura

Manuel Fraga Iribarne
Manuel Fraga Iribarne
Fraga, Conde Duque valido Felipe IV

Seica foi Isidoro Millán González Pardo quen, no ano 1990, lle falou a Fraga da conveniencia de magnificar a toma de posesión da presidencia da Xunta de Galicia, no primeiro dos seus mandatos. Buscando unha imaxe que ilustrase a pomposidade do acto, Isidoro dixo: “Tes que entrar na Praza do Obradoiro con 40.000 gaiteiros”. E Fraga tomouno en serio e entrou, non con 40.000 gaiteiros, pero si con 1500. Ao día seguinte eu publicaba a caricatura do novo presidente cunha gaita na man. Foi unha boa idea, pero mellor foi a de pintarlla sempre e converter a gaita en símbolo do seu goberno. Cabo dun par de meses a xente falábame da gaita de Fraga, facíanse chistes e ata fun invitado a formar parte do xurado dun concurso de gaita, por uns organizadores con bo humor.

Non faltou quen nos primeiros días do mandato lle comentase ao presidente a falta de respecto que para a súa persoa e para a institución supuña aquela imaxe de presidente-gaiteiro, pero Fraga rexeitou a acusación defendendo a gaita como símbolo de galeguidade, recoñecendo a calidade das caricaturas e o dereito do caricaturista a facer o seu traballo con liberdade.

Non foi falar por falar. Cabo de pouco tempo o Director do Gabinete de Comunicación da Presidencia, Xesús Pérez Varela, empezou a chamar ao director de La Voz de Galicia para dicir que ao presidente lle gustara a caricatura do día e que estaba interesado en ter o orixinal na súa colección. A Voz  poñíalle unha moldura ao debuxo e enviáballo. Na primeira lexislatura este trámite repetiuse unhas trinta veces, e o día que fun gravar unha entrevista con Fraga, para Radio Voz, en San Caetano, mostroume un ángulo do despacho con dúas paredes cubertas de arriba a abaixo coas miñas caricaturas. Co tempo, houbo que retirar algunhas para ir poñendo as doutros colegas.

Aquel día Fraga faloume por primeira vez da colección de caricaturas súas que empezara a facer sendo embaixador en Londres, e díxome que algunhas eran verdadeiramente asañadas. Comenteille que seguramente ningunha sería tanto como a que eu lle fixera no ano 1978, o día que se debateran no Congreso as causas daquel amago de golpe de estado, que foi a. Fraga mostrou interese en vela, pero deixei pasar o tempo e, anos despois, cando xa nos invitara varias veces aos humoristas ao xantar de fin de ano –que segundo os seus colaboradores máis achegados era no que mellor o pasaba- leveilla en persoa para ver como reaxía.

A caricatura era verdadeiramente dura. Nun ambiente medieval, unha nena moi pequena, que representaba a Democracia Española, choraba, medoñenta, ante un dragón de tres cabezas, que tentaba devorala. Impedíao o ministro de Defensa, Gutiérrez Mellado, quen, como un novo San Xurxo, atacaba á besta pinchándoa cunha lanza. O presidente Adolfo Suárez, Carrillo, Felípe González, Joan Raventós e Xabier Arzalluz aplaudían ao heroe, mentres Fraga, cun penico na cabeza a modo de casco, berraba:

Fraga ficou un cacho calado e serio, ollando a caricatura. Volveuse a min e preguntoume:

-¿Esto díxeno eu?

 Confirmeille que o texto recollía fielmente parágrafos da súa intervención. Volveu ollar o debuxo e comentou:

¿Pero como é posible?¡Se Manolo Gutiérrez Mellado era moi amigo meu!

-Aquel día non. Respondinlle.

Entón ceibou unha gargallada, deume as grazas e dixo que a caricatura pasaba á colección.

Nos anos que Fraga foi presidente fixen moitas caricaturas que non podían gustarlle e non lle gustaron. Algunhas provocaron a súa reacción irada, e os seus berros chegaron á dirección da Voz, ecoados por Pérez Varela, primeiro, e por Xesús Parga, despois. Pero nunca ningún director me suxeriu un trato máis favorable nas próximas, nin notei en Fraga a máis mínima hostilidade despois dunha viñeta que o disgustase.

Paréceme que o presidente Fraga tiña máis sentido do humor do que aparentaba baixo aquel aceno fusco e os arroutos de furia que lle daban cando se sentía inseguro. Fraga é un gran tímido, pero sabe rir de si mesmo, contando anécdotas que non o deixan nada ben, como a dos perdigonazos que lle largou nas nádegas á filla do Caudillo, na primeira cacería á que fora invitado como ministro, que recolleu nun dos seus libros. Coido que o presidente Fraga temía máis o fracaso que o ridículo. Para el o verdadeiro ridículo estaba en non saber, en facelo mal. Por eso non había quen o aturase antes dun acto protocolario que o preocupaba, e resultaba divertidísimo unha vez rematado, se todo saíra ben. Seguramente non sempre foi así e de rapaz non lle faría gracia que en Vilalba lle chamasen; nin os chistes sobre a capacidade e o volume da súa cabeza na universidade, nin as primeiras caricaturas; pero cando un vello político inglés lle mostrou, orgulloso, a colección de caricaturas que fora facendo ao longo dos anos, Fraga superou os prexuízos e seguiu o seu exemplo. Verse en caricatura, aínda que o deseño fose cruel, chegou a divertilo.

Menos preparado estaba para a, a que lle facían os imitadores reproducindo a súa voz, a súa fala e o seu falar.

No ano 1994 o programa radiofónico Corre Carmela que Chove obtivo o Premio Galicia de Comunicación, e entregáronolo nunha cea celabrada no Gran Hotel da Toxa, ante un par de centos de comensais. Diante do escenario estaba a mesa presidencial, e xusto fronte ao micrófono o presidente Fraga. En nome do grupo recollín o premio e fun presentando a algúns dos personaxes máis divertidos que interpretabamos. Cando Xacobo Pérez reproduciu a voz de trono de Fraga nun , oiuse unha gargallada colectiva e duascentas persoas puxéronse en pé e estiraron os pescozos, tentando ver o reaxir do presidente. Fraga reaxiu botando a cabeza atrás e rindo tanto que lle saltaron as bagaos; pero cando Xacobo dixo: , e crebou a voz para imitar os saloucos que daquela aparecían, sen máis nin máis, nos discursos do presidente, a gargallada colectiva fixo tremar as paredes. Foi demasiado para Fraga, quen, cun xesto mecánico, sen saber o que facía, colleu a servilleta e tapou a cara.

Non recordo que nos últimos anos do seu mandato pedise máis caricaturas. A mala conciencia do desastre do Prestige, coa entrega da cabeza de Cuíña a Aznar; a dimisión de Diz Guedes, a percepción de que Romay Beccaría remataría gobernando Galicia, sen moverse de Madrid, e os poucos folgos que os moitos anos e unha saúde remendada lle deixaran, fixérono perder interese pola colección.

Non estaba o alcacer para gaitas.

Publicado en La Voz de Galicia. Suplemento Culturas.

15 de octubro de 2011

Deixa un comentario

Este sitio web utiliza cookies para que usted tenga la mejor experiencia de usuario. Si continúa navegando está dando su consentimiento para la aceptación de las mencionadas cookies y la aceptación de nuestra política de cookies, pinche el enlace para mayor información. ACEPTAR

Aviso de cookies