O renacer galego de Pepe Chao Rego

Sin título-2 cremaCando Pepe Chao me pediu un prólogo para o seu libro “Eu renazo galego”, souben que non debería escribilo, senón debuxalo. Un prólogo feito con viñetas era algo sen precedentes na bibliografía galega -e supoño que tamén na española- naquel ano 1983, e pode que tamén hoxe. Por que decidín debuxalo na vez de escribilo non o sei; como tampouco por que é unha marioneta quen fala por min, quen filosofa ou, polo menos, quen profunda ao xeito daquel barbeiro de sábado, do que falara Castelao.
Pode que me deixase levar pola intuición do pulo creativo, pero pode que o fixese conscientemente por tentar ser orixinal, ou para animar ao lector a meterlle o dente a un manxar de tanto alimento como aquel libro que podería botar atrás a quen temese unha indixestión.

Presentarme como unha marioneta puido deberse a que me sentía suxeto por fíos que outros manexaban. Pouca xente pode sentirse como dicía Felipe González “con autonomía personal significativa”, nin no ano 1983, nin hoxe. Pero tamén pode que como eu non sei facer nada sen un chisco de humor, decidise facer unha broma e poñer un sorriso nos beizos do lector. O que sei é que ao volver velo e lelo para facer memoria, comprobei canto mellorou o meu galego nos vinte anos que decorreron desde a publicación de “Eu renazo galego”. Non o de Chao, que, como home rigoroso que é, cando decidiu escribir en galego fíxoo con pleno coñecemento e aplicación da normativa, polo que a penas tería que cambiar nada. Non é o meu caso, que escollía as voces pola métrica e a fonética, con criterios estéticos, e a escolla non sempre era atinada. Hoxe escríbese mellor que hai vinte anos, pero existe un perigo, unha ameaza real: o mimetismo que nos leva a facer nosos os erros de autores en castelán. Os xornalistas das emisoras de radio e TV din xa frases como “Dicir que o bo tempo axudou ao éxito da celebración”, “Aclarar que o conselleiro non asistiu ao acto”, que se son inaceptabeis no español resultan especialmente ridículas en galego; e algunhas outras construcións sen xeito.

Leer más

Entrevista a Xosé Neira Vilas

No ano 1997 empecei a publicar en La Voz de Galicia, con periodicidade semanal, unha serie de entrevistas a galegos e galegas coñecidos pola súa actividade profesional. Hoxe recupero do baúl dos recordos máis queridos a entrevista a Xosé Neira Vilas.

Xosé Neira Vilas
Xosé Neira Vilas

Aos vinte anos emigrou para poder estudiar e descubriu Galicia na Arxentina. Non está de volta de nada e segue a traballar pola cultura galega desde a investigación e a creación literaria.

Din que coa idade aumentan as dúbidas.

-É certo. Recordo a Luís Seoane nos últimos anos, cando dicía que lle custaba máis traballo crear, e a min estame pasando o mesmo. Fóra da actividade artística ou literaria non só medran as dúbidas, senón tamén o escepticismo, aínda que eu converto dúbidas e escepticismo nun optimismo activo e creador. Non me quedo na frustración.

-E que tamén nos facemos máis tolerantes.

-Coido que si. Hai uns principios e comportamentos éticos irrenunciabeis, pero, fóra deso, a idade fainos máis comprensivos e indulxentes ante o xénero humano.

-Daquela, tiña razón o coxo cando berraba: “Non corrades, que é peor”.

-Claro que tiña razón, pero cando un é novo sente a necesidade de correr e ata que se teñen os anos enriba non nos decatamos de que eso pode ser peor.

-¿Cando madurou vostede?

-Pouco a pouco, porque a madurez é coma unha maciñeira e xa se sabe que non todas as mazás madurecen a un tempo. Aos vintecinco anos souben que tiña certas zonas de madurez; para acadar outras houben de esperar os corenta e cincuenta e é posible que en certos aspectos teña que seguir madurando, pero non me importa; prefero pasar por inxenuo a ser pillabán.

-No fondo, ¿non teremos sempre a mesma idade? ¿Non seremos sempre nenos?

-Eu que sei. Desde logo, a idade biolóxica e o envase corporal non corresponden á idade interior. Eu son por dentro moito máis novo do que din o calendario e a pel. Aínda que me gosta moito evocar, recordar e facer memoria, estou cheo de proxectos, e un home non é vello mentres ten proxectos. Teño tantos que a vida non me vai dar para realizalos todos. Por outra parte, resérvome o dereito de soñar -enténdase soñar cos pés na terra, porque vivimos nun mundo encerellado, no que non nos podemos permitir estar nas nubes-, pero soñar á fin.

Leer más

José Couso na nosa memoria, sempre

Jose Couso por Siro
José Couso
José Couso

Hai cincoenta anos o meu profesor de francés, un home chamado Arsenio Espilla; un republicán que, por selo, pasara varios anos no cárcere de A Coruña, púxome nas mans un poema de Paul Elouard que eu non coñecía. Cando empecei a lelo en voz alta nin sequera entendía o significado de todas as palabras…

Sur mes cahiers d´ecolier

Sur mon pupitre et les arbres

Sur le sable, sur la neige

J´ecris ton nom

 Endebén, segundo avantaba na lectura, eu, que non tiña fe relixiosa, sentía que aqueles versos soaban nos meus beizos como unha oración…

Leer más

Entrevista a Mimina

Carmen Arias Montero “Mimina”

O día primeiro de novembro morría Carmen Arias Montero, “Mimina” para cantos a queriamos, que eramos moitos. Muller tan boa como humilde, foi case toda a vida “a muller de Isaac Díaz Pardo”, algo que asumiu sen o máis mínimo reparo, por amor ao home e admiración ao artista xenial con quen casara en 1945.

E sen embargo Mimina foi unha muller intelixente, con talento artístico, que tiña moitas cousas que dicir. No ano 1997 díxome algunhas na entrevista ilustrada que publiquei en La Voz de Galicia.   

Carmen Arias Montero
Carmen Arias Montero, “Mimina”

 

-Vostede evidenciou moi axiña a súa disposición para a arte.

-Desde noi nena o que máis me divertía era xogar cos lapis e acuarelas, así que cando fixen os oito anos meu pai decidiu enviarme á clase de Lolita Díaz Baliño, que ademais de moi boa artista era unha persoa extraordinaria. Con ela debuxei e pintei ata que casei.

-Co sobriño.

-Si, Lolita era irmá de Camilo Díaz Baliño, o gran pintor e debuxante asasinado no 36, pai de Isaac Díaz Pardo. Aquelas clases marcaron o meu destino, porque nelas coñecín a Isaac.

-¿Animouna Lolita a facer Belas Artes?.

-Non, animounos ás dúas o director do instituto Eusebio da Guarda, onde Lolita impartía clases de debuxo. Levárame de axudante e o director, que  estaba moi satisfeito do noso traballo, propúxonos  facer Belas Artes para obter as prazas en propiedade. Pareceunos ben e matriculámonos por libre na Escola de San Fernando e iamos a Madrid dous meses cada curso para facer os exercicios prácticos de debuxo, pintura e escultura.

-Pero non remataron.

-Non mo permitiu meu pai. Eu xa era moza de Isaac, que fixera toda a carreira de Belas Artes en dous anos e estaba en Barcelona dando clases en Arquitectura. Cando decidiu instalarse en Madrid para dedicarse á pintura, meu pai non me deixou volver ás clases prácticas para que non coincidise con el tanto tempo e tan lonxe da casa. Aínda que viaxase con Lolita e vivise con ela, non o admitiu, así que deixei os estudios en terceiro, e Lolita comigo.  

-Era xa unha pintora con certos éxitos.

-Pequeniños. Participara nalgunhas exposicións colectivas e obtivera algún premio. Recordo un certame no que estaban tamén  Antonio Tenreiro e Labra, que xa daquela anunciaban os espléndidos pintores que habían de ser. Pois déranme o premio a min. En fin, cousas sen importancia. Des que casei non volvín coller un pincel.

Leer más

Entrevista a Rosalía Mera

Rosalía Mera

No ano 1997 empecei a publicar en La Voz de Galicia, con periodicidade semanal, unha serie de entrevistas a galegos e galegas coñecidos pola súa actividade profesional. Unha das varias mulleres entrevistadas foi Rosalía Mera, recentemente falecida de forma inesperada. Foi unha conversa moi cordial, realizada na Fundación Paideia, coa que eu colaborar dende o primeiro momento, e Rosalía, muller segura de si e abraiantemente sincera, estivo brillante. Por un fallo inexplicable na montaxe da páxina, a caricatura saiu deformada e Rosalía aparecía con máis cabeza e menos estatura que no debuxo orixinal; pero aquel incidente non feriu a súa sensibilidade feminina, e deunos para bromear e rir durante tempo, sempre que nos viamos.    

                        

Rosalía Mera

Creou e preside a Fundación Paideia porque a atraen os imposibles. Indígnana a falsidade e a hipocrisía, pero ten fe na natureza humana e ama profundamente a vida.

-¿Mide o tempo polo reloxo ou polas cousas que fai?

-Desde logo o tempo está moi presente na miña vida, pero non sei que medida uso. Teño decote a sensación de urxencia, de que o tempo remata, de que os desexos son máis cás posibilidades, e, curiosamente, fago proxectos para dez anos, que é algo irracional.

-Quizais o tempo non existe e só existe a velocidade.

-Non, aínda que sexa unha abstracción, o tempo existe. A velocidade condicionaba o coelliño de Alicia no País das Marabillas, pero non a min. Eu vivo o tempo intensamente, tanto no traballo coma no ocio.

-¿Vostede naceu con Paideia?

-Pode dicirse que si. Paideia é o meu proxecto vital e tanto empecei a ser eu con esta fundación, que deixei de usar o diminutivo familiar que levara desde nena, para tomar o nome que figura nos papeis, o verdadeiro. Si, en min hai un antes e un despois de Paideia.

-¿E por que esta fundación e esta entrega?

-Coido que este é un proxecto que tiña en min -como un ideal, claro-, ós dez ou once anos. Daquela pasaba horas cun manual de enfermería, que nin sequera era meu. Logo, o nacemento dun fillo enfermo, a proximidade á enfermidade, a decepción e a impotencia ante a carencia de respostas e solucións, e o gozar de benestar económico levoume a crear Paideia no 86. Non estiven soa porque, desde o primeiro momento, contei coa colaboración de xente idealista e altruísta, algo que tamén singulariza esta institución.

-Esto é máis ca un centro de estudios para axuda a nenos discapacitados, ¿non si?

-Paideia é unha institución privada con vocación de servizo público, en referencia ás ciencias humanas e sociais, e ó benestar colectivo. Pero hai que ser honestos e recoñecer que por moito que nos sacrifiquemos polos outros, estamos a satisfacernos nós mesmos. No plano persoal debo dicir que, ademais de procurar solucións para os demais, este proxecto benefíciame, sobre todo a min, porque lle dá sentido á miña vida.

-Pero vostede existía xa. ¿De que cor recorda a súa infancia?

-Para todos os que nacemos na posguerra hai moitos recordos de infancia grises. A precariedade económica no barrio do Matadeiro, onde nacín e me criei, era xeneralizada; pero tamén teño moitos recordos vitais, coma os da solidariedade entre os veciños. Por exemplo, a min poñíame as inxeccións unha señora e meu pai pagáballe cuns peixes que pescaba na ría. A vida era dura, pero moitas cousas que hai anos me parecían terribles, véxoas agora como algo fermoso e incluso con emoción.

-¿Esa nenez deulle unha visión da vida?

-Sen dúbida. Estudiei Maxisterio a mediados dos oitenta, porque era para min unha materia pendente; pero coido que todo o que sei da vida aprendino de nena, ata os dez ou once anos, no meu barrio e coa xente do meu barrio.

-¿E como recorda a adolescencia?

-Eu penso que a nosa xeración non tivo adolescencia. As responsabilidades eran de adulto. Dende logo, eu ou non a tiven ou vivina máis tarde; moito máis tarde.

Leer más